Mật Mã Tài Năng

Mô tả

Góc nhìn Aha

Mùa đông ở Moscow, trong một câu lạc bộ quần vợt cũ kỹ chỉ có đúng một sân trong nhà, lũ trẻ tập vung vợt thật chậm, nhiều khi không có bóng. Vậy mà trong cùng một giai đoạn, nơi này sinh ra nhiều tay vợt hàng đầu thế giới hơn cả nước Mỹ. Daniel Coyle đã đi qua nhiều “lò tài năng” như thế, từ sân futsal ở Brazil đến một trại hè âm nhạc, để tìm xem chúng có gì chung.

Câu trả lời của ông trong Mật Mã Tài Năng gồm ba phần. Phần thứ nhất là luyện tập sâu, kiểu tập chậm, chia nhỏ, sai, dừng lại, sửa rồi lặp lại, ngay ở rìa khả năng của mình. Phần thứ hai là sự khơi nguồn, tức khoảnh khắc một người thấy “mình cũng có thể như thế” và có lý do để chịu khó. Phần thứ ba là người thầy bậc thầy, những người nói ít, quan sát kỹ, và đưa ra những chỉnh sửa ngắn, rất cụ thể.

Để giải thích vì sao kiểu tập ấy có tác dụng, Coyle dùng đến myelin, lớp vỏ bọc quanh các đường dẫn thần kinh. Theo ông, mỗi lần ta lặp lại đúng một động tác khó, lớp vỏ ấy dày thêm một chút và tín hiệu chạy nhanh hơn, chính xác hơn. Tài năng, nhìn theo cách này, là thứ được xây lên chứ không phải được phát cho từ đầu.

Ý làm mình dừng lại lâu nhất là chia nhỏ. Ở những nơi Coyle đến, không ai tập cả bài, cả trận, cả bản nhạc. Họ cắt ra một đoạn rất ngắn, tập chậm đến mức thấy rõ mình sai ở đâu, rồi mới ghép lại. Một kỹ năng lớn như bán hàng hay viết đề xuất cũng vậy, nó không dạy được nguyên khối.

Làm đào tạo và đồng hành với doanh nghiệp, mình thường nghe người chủ nói “đứa này không có năng khiếu bán hàng”, và nghe người quản lý nói “em chỉ rồi mà nó vẫn không làm được”. Hỏi kỹ thì cách chỉ thường là cho đi theo vài buổi, xem người giỏi làm trọn một cuộc gặp khách. Người mới nhìn thấy cả một khối liền mạch, không biết nó gồm những mảnh nào, và càng không biết mình hỏng ở mảnh nào.

Đọc đến đó, mình tự hỏi về chính việc đứng lớp của mình. Mình đang cho người học tập từng mảnh, hay đang trình diễn nguyên một bài rồi mong họ tự tách ra? Người làm lâu trong nghề rất dễ quên rằng thứ mình làm trong một hơi thật ra gồm cả chục bước.

Tuy vậy, mình đọc cuốn sách với vài dè dặt. Phần khoa học về myelin được trình bày chắc chắn hơn mức mà nghiên cứu thật sự cho phép. Coyle là nhà báo, ông kể rất cuốn, nhưng đường nối từ lớp vỏ thần kinh đến một tay vợt hàng đầu trong sách thẳng hơn ngoài đời. Các ví dụ cũng chủ yếu đến từ thể thao và âm nhạc, nơi kỹ năng có luật chơi rõ, sai là thấy ngay. Công việc trong doanh nghiệp mơ hồ hơn nhiều, và một cuộc bán hàng hỏng có khi ba tuần sau mới biết.

Điều mình bổ sung khi mang ý này về công ty là một bước mà sách không cần bàn, đó là ai sẽ tách kỹ năng ra. Ở sân quần vợt, việc ấy đã có người thầy làm sẵn. Ở doanh nghiệp SMEs, người duy nhất tách được thường là chính người giỏi nhất, và họ cũng là người bận nhất. Nên với mình, chia nhỏ là việc của người dạy trước khi là việc của người học.

Một việc nhỏ bạn có thể thử trong tuần này. Chọn một kỹ năng mà đội hay hỏng, ngồi viết ra các mảnh của nó trên một tờ giấy, rồi cho một nhân viên tập riêng đúng một mảnh trong mười lăm phút. Bạn sẽ thấy ngay mảnh nào mình chưa từng dạy.

Cuốn sách hợp với chủ doanh nghiệp và quản lý đang tin rằng giỏi là do trời cho, và với người đứng lớp nội bộ. Nếu bạn cần cơ sở khoa học chặt chẽ, hoặc một quy trình đào tạo có sẵn biểu mẫu, bạn sẽ phải tìm thêm ở chỗ khác.

Kỹ năng quan trọng nhất trong đội bạn, nếu tách ra, gồm những mảnh nhỏ nào?

Link mua sách