Để Xây Dựng Doanh Nghiệp Hiệu Quả

Mô tả

Góc nhìn Aha

Trời chưa sáng, tiệm bánh chưa mở cửa, và Sarah đã đứng bên lò từ lâu. Ba năm trước cô mở tiệm vì ai cũng khen bánh cô làm ngon. Bây giờ cô nướng bánh, lau sàn, tính tiền, đặt hàng, và bắt đầu ghét chính mùi bánh mà mình từng yêu. Michael Gerber mở cuốn sách bằng người phụ nữ ấy, và nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ đọc đến đây sẽ thấy mình ở đâu đó trong gian bếp của cô.

Để Xây Dựng Doanh Nghiệp Hiệu Quả gọi tên một ngộ nhận mà Gerber cho là nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ kiệt sức: giỏi một nghề thì sẽ điều hành tốt một doanh nghiệp làm nghề ấy. Người thợ mộc giỏi mở xưởng mộc, người kế toán giỏi mở công ty kế toán.

Theo Gerber, trong mỗi người chủ có ba con người cùng giành quyền quyết định. Người thợ thích tự tay làm và sống trong hiện tại. Người quản lý thích trật tự, kế hoạch, và hay nhìn về quá khứ để giữ mọi thứ ổn định. Nhà doanh nhân thì nhìn về tương lai và luôn muốn đổi mới. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ do người thợ sáng lập trong một phút hứng khởi, rồi người thợ ấy tiếp tục làm việc của thợ, chỉ là nhiều giờ hơn.

Lối ra mà ông đề xuất là xem công ty của mình như bản mẫu đầu tiên của một chuỗi nhượng quyền, kể cả khi bạn không định nhượng quyền cho ai. Nghĩa là thiết kế công việc sao cho một người có năng lực bình thường, được hướng dẫn đúng, vẫn tạo ra kết quả tốt và đều. Hệ thống chạy doanh nghiệp, con người chạy hệ thống. Từ đó mới có lời khuyên nổi tiếng nhất của sách, hãy làm việc trên doanh nghiệp, đừng chỉ làm việc trong doanh nghiệp.

Ý làm mình dừng lại lâu nhất không phải là hệ thống, mà là câu chuyện về sự yêu nghề. Sarah không thất bại vì lười hay vì thiếu tài. Cô kiệt sức vì chính điểm mạnh của mình, vì mỗi khi có việc khó, cách nhanh nhất luôn là tự tay làm.

Làm đào tạo và đồng hành với doanh nghiệp, mình nghe cái bẫy này dưới nhiều câu nói quen. “Để anh làm cho nhanh.” “Giao cho tụi nhỏ rồi cũng phải sửa lại.” “Khách chỉ chịu làm việc với chị thôi.” Gộp lại sau vài năm, chúng thành một công ty mà mọi con đường đều đi qua bàn của một người.

Đọc đến đó, mình tự hỏi: việc nào mình vẫn giữ vì chưa ai làm được, và việc nào mình giữ chỉ vì mình thích làm?

Cuốn sách có những giới hạn cần nói rõ. Văn phong dài dòng và lặp ý. Hình mẫu của Gerber là chuỗi thức ăn nhanh, nơi sản phẩm đơn giản và mọi thao tác đều chuẩn hóa được. Với những nghề sống bằng phán đoán và sáng tạo như tư vấn, thiết kế hay khám chữa bệnh, quy trình hóa mọi thứ có thể làm mất đúng cái tạo nên giá trị. Sách cũng dựa trên kinh nghiệm tư vấn của tác giả chứ không dựa trên một nghiên cứu có số liệu kiểm chứng.

Điều mình muốn bổ sung là phần Gerber nói khá lướt: hệ thống cần người chạy, và người chỉ chạy được khi có ai đó dạy họ. Một bộ quy trình viết xong rồi cất vào tủ không thay được buổi chiều người chủ ngồi cạnh nhân viên, xem họ làm, và chỉ lại chỗ chưa đúng. Với mình, làm việc trên doanh nghiệp bắt đầu bằng việc dạy được một người làm một việc.

Vì vậy mình không đọc cuốn này như một bản thiết kế tổ chức. Mình đọc kỹ phần đầu, phần về ba con người, rồi làm một việc nhỏ: ghi lại trong một tuần mình đã dành bao nhiêu giờ cho vai người thợ.

Sách hợp với người chủ đang là người thợ giỏi nhất trong công ty mình, và với người sắp nghỉ việc để mở một cơ sở riêng. Nếu công ty bạn đã có đội quản lý vận hành ổn, và bạn cần công cụ cụ thể để viết quy trình hay đo hiệu suất, cuốn này sẽ chỉ dừng ở mức gợi ý.

Tuần này, bạn đã dành bao nhiêu giờ làm việc trên doanh nghiệp, và bao nhiêu giờ làm việc trong nó?

Link mua sách