Sức Mạnh Của Sự Khích Lệ

Mô tả

Góc nhìn Aha

Bạn sẽ phạt một con cá voi sát thủ nặng vài tấn bằng cách nào, khi ngay sau đó bạn phải xuống nước cùng nó? Người huấn luyện ở SeaWorld không có câu trả lời, nên họ chọn một cách khác hẳn. Ken Blanchard và các đồng tác giả dùng chính hồ cá voi ấy để nói về chuyện quản lý con người.

Sức Mạnh Của Sự Khích Lệ kể về Wes Kingsley, một người quản lý đang bế tắc cả ở công ty lẫn ở nhà. Anh ghé xem buổi diễn cá voi và hỏi người huấn luyện làm sao họ khiến con vật ấy hợp tác. Câu trả lời gồm ba điều. Thứ nhất là xây niềm tin trước, vì không có niềm tin thì không có gì để dạy. Thứ hai là nhấn vào điều đúng, tức để ý và ghi nhận ngay khi đối phương làm đúng, kể cả mới đúng một phần. Thứ ba là khi có sai sót thì chuyển hướng năng lượng về điều cần làm, thay vì dồn sự chú ý vào lỗi.

Blanchard đặt tên cho thói quen ngược lại là “bắt quả tang”. Đó là kiểu người sếp im lặng khi mọi thứ ổn và chỉ xuất hiện khi có lỗi. Đọc đến đây mình dừng lại khá lâu, vì mô tả ấy đúng với rất nhiều người quản lý tử tế. Họ chỉ cho rằng làm đúng là chuyện đương nhiên, không cần nói.

Làm đào tạo và đồng hành với doanh nghiệp, mình nghe câu “làm tốt là trách nhiệm, có gì đâu mà khen” khá thường xuyên. Ở phía nhân viên là câu “sếp gọi lên phòng là biết có chuyện”. Ghép hai câu lại sẽ thấy một hệ quả mà ít người chủ tính đến. Người sếp chỉ xuất hiện khi có lỗi sẽ dần có một đội giỏi giấu lỗi.

Nên mình tự hỏi: tuần này mình đã nói ra bao nhiêu lần thấy người khác làm đúng, so với bao nhiêu lần chỉ ra chỗ sai? Câu trả lời thật nghiêng hẳn về phía chỗ sai, dù trong đầu mình vẫn nghĩ mình là người hay ghi nhận.

Phần hữu ích nhất của sách là cách khen cho đúng. Khen ngay sau khi việc xảy ra. Nói cụ thể người ấy đã làm đúng điều gì. Nói ra cảm nhận của mình về việc đó, và khuyến khích làm tiếp. Một câu “tốt lắm” chung chung gần như không có tác dụng, vì người nghe không biết mình nên lặp lại điều gì.

Giới hạn của cuốn sách thì khá nhiều, và mình nghĩ nên nói hết. Cơ sở của nó là lối huấn luyện bằng củng cố tích cực, vốn hiệu quả với hành vi đơn giản ở động vật. Con người thì hiểu ý định phía sau lời khen. Khi lời khen được dùng như một kỹ thuật để lấy thêm hiệu suất, nhân viên nhận ra khá nhanh, và nó thành thao túng. Nó nói rất ít về những lúc cần một cuộc trao đổi thẳng về kết quả kém kéo dài, khi chuyển hướng nhẹ nhàng không còn đủ. Và hình ảnh trung tâm của sách đã cũ đi nhiều: việc nuôi nhốt cá voi sát thủ để biểu diễn về sau bị chỉ trích rộng rãi, nên phép so sánh này ngày nay dễ khiến người đọc gợn.

Điều mình bổ sung là một ranh giới. Khích lệ không thay cho sự thẳng thắn, hai thứ ấy đi cùng nhau. Công thức của mình là ghi nhận điều đúng thật thường xuyên, để khi cần nói điều chưa đúng, người nghe tin rằng mình nhìn họ công bằng. Lời khen chỉ có giá trị khi người nghe biết bạn cũng sẽ nói thật lúc họ làm chưa tốt.

Mình đọc cuốn này nhanh, trong một buổi. Việc mình giữ lại là mỗi ngày tìm một việc ai đó làm đúng và nói với họ trong ngày, bằng một câu có đủ việc gì và vì sao nó quan trọng.

Sách hợp với chủ doanh nghiệp và quản lý tự thấy mình kiệm lời khen, và cả với các bậc cha mẹ. Nếu bạn khó chịu với việc so người với động vật, hoặc đang cần cách xử lý một nhân viên yếu kém kéo dài, cuốn này không dành cho việc đó.

Hôm nay, bạn đã bắt gặp ai trong đội làm đúng một điều gì chưa, và bạn đã nói với họ chưa?

Link mua sách