Nghệ Thuật Đánh Cắp Ý Tưởng

Mô tả

Góc nhìn Aha

“Em có gì mới đâu mà viết, toàn thứ học của người ta.” Mình nghe câu ấy từ nhiều người quản lý giỏi, mỗi khi đề nghị họ ghi lại cách làm của mình cho đội. Austin Kleon có một câu trả lời rất nhẹ nhàng cho họ, và ông đặt nó ngay ở những trang đầu: không có gì hoàn toàn mới.

Nghệ Thuật Đánh Cắp Ý Tưởng là một cuốn sách nhỏ, vuông vức, nhiều hình vẽ tay, lớn lên từ một bài nói chuyện của tác giả với sinh viên. Luận điểm chính là mọi ý tưởng đều được xây trên những ý tưởng đi trước. Người sáng tạo giỏi không phải là người không vay mượn. Họ chọn kỹ mình học từ ai, học từ nhiều nguồn thay vì một, cố hiểu cách nghĩ đằng sau chứ không chép bề mặt, rồi trộn tất cả lại thành thứ mang dấu của mình.

Kleon đưa ra mười lời khuyên. Đừng đợi đến khi biết mình là ai mới bắt đầu. Hãy làm ra thứ mà chính mình muốn dùng. Dùng đôi tay, rời màn hình. Giữ những dự án bên lề và các thú vui. Làm việc tốt rồi chia sẻ với người khác. Sống nền nếp, thậm chí nhàm chán, để có sức làm việc. Và sáng tạo là biết bỏ bớt.

Chỗ làm mình dừng lại là sự phân biệt giữa hai kiểu lấy. Kiểu tốt là tôn trọng người đi trước, nghiên cứu kỹ, lấy từ nhiều người, ghi nguồn, và biến đổi thành thứ khác. Kiểu xấu là lướt qua, lấy từ một người, giấu nguồn, và bắt chước y nguyên. Kleon còn gợi ý một cách học mà mình rất thích: đừng chỉ đọc người mình ngưỡng mộ, hãy tìm xem họ đã học từ ai, rồi cứ thế lần ngược lên.

Làm đào tạo và đồng hành với doanh nghiệp, mình thấy nỗi ngại “không có gì mới” làm mất rất nhiều tri thức. “Cách đó anh học lỏm từ sếp cũ thôi.” “Mấy cái này ai làm nghề chẳng biết.” “Để khi nào hoàn chỉnh rồi anh viết.” Trong khi đó, tri thức của một doanh nghiệp phần lớn chính là những thứ học được từ nơi khác, được thử và chỉnh qua nhiều năm cho hợp với khách hàng và con người của mình. Phần chỉnh ấy mới quý, và nó chỉ nằm trong đầu vài người.

Mình tự hỏi: cách làm nào của mình thật ra là một bản phối, và mình đã ghi lại phần mình tự chỉnh chưa? Với người làm nghề dạy, câu hỏi này còn có vế thứ hai. Mình đã nói rõ mình học điều ấy từ ai chưa. Ghi nguồn không làm mình nhỏ đi. Nó cho người học một con đường để đi xa hơn mình.

Giới hạn của cuốn sách là mỏng và nhẹ. Đọc chừng bốn mươi phút là hết. Mười lời khuyên là mười lời khuyên, không có phương pháp nào được triển khai đến nơi, và nhiều ý dừng ở mức một câu hay kèm một hình vẽ. Người đã làm nghề lâu sẽ gật đầu nhiều hơn là học thêm.

Giới hạn thứ hai nằm ở chính cái tên. Chữ “đánh cắp” hấp dẫn, và cũng dễ bị hiểu thành lời cho phép. Ranh giới giữa học hỏi và sao chép được Kleon vẽ khá rõ, nhưng giữ nó là việc của người đọc. Trong kinh doanh, chuyện ấy còn chạm đến bản quyền và đạo đức nghề, những điều cuốn sách không bàn. Sách cũng viết cho người làm nghệ thuật, nên người làm quản lý phải tự dịch sang việc của mình.

Điều mình bổ sung là một cách ghi cho người làm doanh nghiệp. Với mỗi cách làm đáng giữ, mình viết ba dòng. Mình học nó từ đâu. Mình đã đổi gì để hợp với nơi này. Vì sao đổi như vậy. Dòng thứ ba là dòng người kế nhiệm cần nhất, vì nó cho họ biết lúc nào nên đổi tiếp. Một quy trình không có dòng ấy sẽ bị làm theo như một nghi thức.

Mình đọc lại cuốn này mỗi khi bắt đầu một việc mới và thấy mình chần chừ vì sợ không đủ độc đáo. Nó hợp với người đang ngại bắt đầu, người trẻ mới vào nghề, và những người quản lý nghĩ mình không có gì để dạy. Nếu bạn cần một phương pháp sáng tạo có từng bước, hoặc không thích sách nhiều hình ít chữ, cuốn này sẽ thiếu.

Cách làm nào của bạn được học từ người khác rồi chỉnh lại, và bạn đã viết nó ra cho đội chưa?

Link mua sách