Bắt Đầu Với Câu Hỏi Tại Sao

Mô tả

Góc nhìn Aha

Công ty mình tồn tại để làm gì? Hỏi một nhân viên bất kỳ rằng em làm gì, họ trả lời được ngay. Hỏi em làm việc đó như thế nào, phần lớn cũng trả lời được. Đến câu thứ ba thì thường là một khoảng lặng, hoặc một câu rất quen: “Để có doanh thu ạ.”

Simon Sinek viết Bắt Đầu Với Câu Hỏi Tại Sao quanh đúng khoảng lặng ấy. Ông vẽ ba vòng tròn lồng nhau và gọi là vòng tròn vàng: ngoài cùng là làm gì, ở giữa là làm thế nào, trong cùng là tại sao. Hầu hết tổ chức nói chuyện từ ngoài vào trong, bắt đầu bằng sản phẩm. Những tổ chức và con người tạo được cảm hứng, theo ông, đi theo chiều ngược lại và bắt đầu từ lý do mình tồn tại.

Câu được nhắc nhiều nhất trong sách là người ta không mua thứ bạn làm ra, họ mua lý do bạn làm ra nó. Mình thích câu này, và mình nghĩ nó đúng với nhân viên còn hơn với khách hàng. Nhân viên không gắn bó vì bản mô tả công việc. Họ gắn bó khi thấy việc mình làm có nghĩa với một ai đó.

Làm đào tạo và đồng hành với doanh nghiệp, mình gặp nhiều anh chị nói: “Nhân viên bây giờ làm vì lương thôi”, “Nói về tầm nhìn tụi nó không quan tâm đâu”, “Em dán sứ mệnh lên tường rồi, có ai đọc đâu”. Rồi mình tự hỏi: lần gần nhất mình giải thích cho đội vì sao việc này quan trọng là khi nào?

Ý mình không phải là vì sao công ty tồn tại, điều đó lớn quá. Chỉ là vì sao việc cụ thể này cần làm cẩn thận, vì sao báo giá phải gửi trong ngày, vì sao phải gọi lại cho khách sau khi giao hàng. Nhiều người quản lý giao “làm gì” rất giỏi và gần như không bao giờ nói “tại sao”, vì với họ lý do đã quá hiển nhiên.

Trong đào tạo, đây là khác biệt giữa một người làm đúng quy trình và một người hiểu việc. Người chỉ biết các bước sẽ lúng túng ngay khi gặp tình huống quy trình không ghi, còn người hiểu lý do thì tự xử lý được. Và một lý do thì không truyền được bằng khẩu hiệu. Nó truyền bằng câu chuyện, bằng cách người sếp ra quyết định lúc khó, bằng điều người ấy chọn làm khi không ai nhìn.

Giới hạn của cuốn sách cần được nói thẳng. Ý chính của Sinek có thể nói trọn trong một bài nói mười tám phút, và ông đã làm vậy rất hay. Cuốn sách kéo dài ý ấy và lặp lại khá nhiều. Các ví dụ được chọn sau khi đã thành công, nên đọc thì thuyết phục nhưng chưa chắc đó là nguyên nhân thật. Cũng có những công ty có lý do rất rõ mà vẫn thất bại, và sách gần như không kể về họ.

Phần yếu nhất là cơ sở khoa học. Sinek cho rằng vòng tròn vàng khớp với cấu trúc của não, trong đó “tại sao” thuộc về vùng điều khiển cảm xúc và quyết định. Cách chia não gọn gàng như vậy đã bị nhiều người trong giới khoa học thần kinh xem là giản lược quá mức. Mình xem vòng tròn vàng là một cách nhìn hữu ích về truyền thông và lãnh đạo, không phải một quy luật sinh học.

Điều mình bổ sung là một lý do rất hay không thay được năng lực. Có những nơi sứ mệnh rất đẹp mà dịch vụ rất tệ, vì nhân viên tin vào lý do nhưng không ai dạy họ cách làm. Với mình, “tại sao” tạo ra mong muốn, “thế nào” tạo ra năng lực, và cần cả hai mới có kết quả.

Việc nhỏ dễ áp dụng từ cuốn này là thêm nửa câu mỗi khi giao việc hoặc hướng dẫn: “Việc này quan trọng vì…”. Chỉ nửa câu, nhưng nó buộc người nói phải tự trả lời trước.

Sách hợp với chủ doanh nghiệp đang thấy đội làm đủ việc mà thiếu lửa. Nếu bạn bận, hãy xem bài nói của tác giả trước rồi đọc vài chương đầu, như vậy đã nắm được gần hết.

Một phép thử đơn giản: nếu hỏi năm nhân viên vì sao công ty bạn tồn tại, bạn sẽ nhận được mấy câu trả lời khác nhau?

Link mua sách