Xây Dựng Để Trường Tồn

Mô tả

Góc nhìn Aha

Mười tám công ty, phần lớn ra đời từ trước khi những người đang điều hành chúng được sinh ra. Jim Collins và Jerry Porras dành sáu năm nghiên cứu nhóm này, đặt mỗi công ty cạnh một đối thủ cùng thời cũng khá thành công, để hỏi một câu: điều gì giúp một tổ chức dẫn đầu qua nhiều thế hệ lãnh đạo?

Xây Dựng Để Trường Tồn trả lời bằng một hình ảnh mà mình nhớ mãi. Hãy hình dung một người có tài nhìn mặt trời rồi nói đúng giờ đến từng phút. Ai cũng thán phục. Nhưng người đáng thán phục hơn là người làm ra một chiếc đồng hồ, để khi ông ấy không còn, mọi người vẫn biết giờ. Hai tác giả gọi đó là báo giờ và tạo đồng hồ, và cho rằng những người sáng lập các công ty trường tồn dành sức cho việc thứ hai.

Kết luận của họ phá vài niềm tin quen thuộc. Công ty trường tồn không cần bắt đầu bằng một ý tưởng xuất sắc, và cũng không cần một nhà lãnh đạo có sức hút đặc biệt. Điều họ có là một tư tưởng cốt lõi, gồm giá trị và mục đích vượt lên trên chuyện kiếm tiền, được giữ nguyên qua thời gian trong khi mọi thứ khác đều có thể đổi. Các tác giả gọi đó là gìn giữ cái cốt lõi và thúc đẩy sự tiến bộ. Sách cũng bàn về những mục tiêu lớn và táo bạo, về việc thử nhiều thứ rồi giữ lại thứ hiệu quả, và về việc nuôi người kế nhiệm từ bên trong.

Ý làm mình dừng lại là hệ quả rất đời thường của hình ảnh chiếc đồng hồ. Mỗi lần người chủ tự ra quyết định thay cho đội, dù quyết định ấy đúng, người chủ đang báo giờ. Đội nhận được đáp án, nhưng không nhận được cách tìm ra đáp án.

Làm đào tạo và đồng hành với doanh nghiệp, mình nghe điều này từ cả hai phía. Nhân viên nói “việc này em phải hỏi anh đã” hoặc “em chờ chị duyệt”. Người chủ thì than “mình đi vắng ba ngày là mọi thứ rối lên”. Hai bên đều thật lòng, và hai bên đang mô tả cùng một cỗ máy: một công ty chạy bằng trí nhớ và phán đoán của đúng một người.

Câu hỏi mình tự đặt ra khá khó chịu: nếu mình nghỉ một tháng và không nghe điện thoại, việc gì sẽ dừng lại đầu tiên? Việc dừng đầu tiên chính là nơi mình báo giờ nhiều nhất.

Giới hạn của sách gần với cuốn Từ Tốt Đến Vĩ Đại. Một số công ty được xếp vào nhóm trường tồn đã gặp khó khăn lớn trong những thập niên sau, nên chữ trường tồn cần được đọc với sự dè dặt. Cách nghiên cứu cũng bị phê bình là chọn người thắng trước rồi tìm lý do sau, và khó tách được nguyên nhân khỏi may mắn hay thời thế. Các ví dụ là những tập đoàn hàng chục, hàng trăm năm tuổi, ở rất xa một doanh nghiệp đang lo trả lương tháng này.

Điều mình muốn bổ sung là điểm bắt đầu. Ở quy mô SMEs, chiếc đồng hồ hiếm khi bắt đầu từ tầm nhìn hay giá trị. Nó bắt đầu từ một quyết định được chuyển giao kèm theo tiêu chí. Không phải “em cứ tự quyết đi”, mà là “với loại việc này, mình cân nhắc ba điều sau, em quyết và báo lại”.

Việc nhỏ mình hay làm là đổi cách đáp. Khi một người mang câu hỏi đến, mình hỏi lại: “Em nghĩ nên làm thế nào, và vì sao?” Rồi mình ghi lại lý do của mình nếu nó khác lý do của họ. Sau vài tháng, những dòng ghi ấy thành thứ gần với một bản hướng dẫn ra quyết định hơn bất kỳ tài liệu nào mình cố ngồi viết.

Sách hợp với người chủ bắt đầu nghĩ đến chuyện công ty sẽ ra sao khi không còn mình ở đó. Nếu doanh nghiệp bạn mới vài năm tuổi và còn đang tìm sản phẩm bán được, cuốn sách sẽ giống một câu chuyện của ai khác.

Hôm nay, bạn đã báo giờ mấy lần, và đã làm thêm được phần nào của chiếc đồng hồ?

Link mua sách