Mô tả

Góc nhìn Aha

Điều gì khiến một người tiếp tục phát triển, trong khi một người khác dừng lại, dù cả hai có năng lực tương đương? Mình bắt đầu quan tâm đến Tâm Lý Học Thành Công của Carol S. Dweck từ chính câu hỏi ấy. Mình gặp không ít người rất giỏi nhưng lại sợ thử điều mới. Họ sợ làm sai, sợ bị đánh giá, và đôi khi chính những người có thành tích tốt nhất lại càng dễ mắc kẹt trong nỗi sợ đó.

Trung tâm của cuốn sách là hai khái niệm: tư duy phát triển và tư duy cố định. Người mang tư duy cố định tin rằng năng lực là thứ có sẵn và không đổi. Người mang tư duy phát triển tin rằng năng lực có thể được rèn. Dweck đi sâu vào cách một người nhìn nhận năng lực, thất bại, nỗ lực và phản hồi.

Ý khiến mình nghĩ nhiều nhất là: thất bại không nói lên mình là ai, nó cung cấp thông tin về điều mình cần học tiếp. Mình từng chứng kiến những người học rất nhanh trong những buổi đầu, tự tin, nói tốt, làm bài tốt, nhưng khi gặp một tình huống khó thì bắt đầu né tránh. Ngược lại, có những người ban đầu còn vụng về, nhưng chịu thử lại, chịu nhận phản hồi và chịu sửa. Một thời gian sau, chính họ lại tiến xa hơn.

Từ đó mình nhận ra năng lực ban đầu không phải lúc nào cũng quyết định kết quả cuối cùng. Cách một người phản ứng với việc mình chưa giỏi mới đáng quan tâm.

Làm việc với lãnh đạo và đội ngũ, mình thấy điều này rất rõ trong cách phản hồi. Một người sếp nói: “Em làm việc này không tốt.” Một người sếp khác nói: “Việc này chưa đạt. Mình cùng xem cần cải thiện điểm nào.” Hai câu nghe gần giống nhau, nhưng câu đầu dễ khiến người nghe bảo vệ cái tôi, còn câu sau mở ra khả năng học hỏi. Khi đổi cách phản hồi, người sếp không chỉ đổi cảm xúc của nhân viên. Họ có thể đổi cả cách nhân viên nhìn nhận năng lực của chính mình.

Trước đây mình dễ nghĩ: “Người này không có tố chất.” Bây giờ mình thường tự hỏi: họ chưa làm được, hay họ chưa tìm được cách để làm được? Nếu tin một người không có tố chất, mình sẽ tìm cách thay thế họ. Nếu tin họ có thể phát triển, mình sẽ tìm cách tạo môi trường, phương pháp và phản hồi để họ tiến bộ.

Dù vậy, cuốn sách cần được đọc tỉnh táo. Các nghiên cứu kiểm chứng về sau cho thấy tác động của việc dạy tư duy phát triển nhỏ hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu. Và tư duy phát triển không có nghĩa là cứ cố gắng thì sẽ thành công. Một người đang làm sai phương pháp mà chỉ được khuyên “hãy cố gắng hơn” có thể sẽ thất vọng nhiều hơn.

Với mình, nỗ lực cần đi cùng phương pháp đúng, phản hồi đúng và khả năng điều chỉnh. Trong lớp, mình không muốn nói với học viên: “Cứ cố lên, rồi em sẽ làm được.” Mình muốn nói: “Cứ thử. Quan sát kết quả. Nhận phản hồi. Điều chỉnh. Rồi thử lại.” Công việc của người làm đào tạo, đôi khi, không phải là biến một người bình thường thành thiên tài, mà là giúp họ nhận ra mình có thể tốt hơn mình của ngày hôm qua.

Sách rất đáng đọc với người làm giáo dục, đào tạo, lãnh đạo, quản lý nhân sự, và đặc biệt là người đang nuôi dạy trẻ. Thứ người lớn truyền cho một đứa trẻ nhiều khi không phải là kiến thức, mà là cách nó nghe câu “Con làm sai rồi”. Nếu nó nghĩ “con không giỏi”, nó có thể dừng lại. Nếu nó nghĩ “con chưa làm được”, nó vẫn còn một con đường phía trước. Còn nếu bạn đang cần một bộ công cụ quản lý hiệu suất có từng bước, cuốn này sẽ không đưa cho bạn thứ đó.

Khác biệt giữa “không làm được” và “chưa làm được” chỉ là một chữ, nhưng chính chữ “chưa” ấy đôi khi mở ra cả một tương lai.

Với người mà bạn đang nghĩ là không có tố chất, bạn đã thử thêm chữ “chưa” vào chưa?

Link mua sách