Sức Mạnh Của Thói Quen

Mô tả

Góc nhìn Aha

Vừa mở mắt, tay đã với lấy điện thoại. Kiểm tra tin nhắn, mở email, rồi bắt đầu một việc theo đúng cách mình vẫn làm từ trước đến giờ. Rất nhiều việc mình làm mỗi ngày gần như không cần suy nghĩ. Một số thói quen giúp mình tiến lên, một số khác âm thầm lấy đi rất nhiều thời gian mà mình không nhận ra.

Sức Mạnh Của Thói Quen của Charles Duhigg khiến mình nhìn những hành vi tưởng như rất bình thường ấy theo một cách khác. Duhigg đi vào cách một thói quen hình thành và vì sao bộ não có xu hướng lặp lại những hành vi quen thuộc. Cấu trúc đáng nhớ nhất của sách là vòng lặp ba bước: một tín hiệu khơi mào, một hành vi quen thuộc diễn ra, và một phần thưởng khiến bộ não muốn lặp lại.

Hiểu vòng lặp ấy, mình nhận ra nhiều hành vi trong cuộc sống không phải là những quyết định hoàn toàn có ý thức. Mình tưởng mình đang lựa chọn, nhưng đôi khi mình chỉ đang chạy lại một chương trình đã được cài sẵn.

Mình từng gặp những doanh nghiệp mà lãnh đạo biết rất rõ vấn đề của mình: nhân viên không chủ động, họp không hiệu quả, báo cáo chậm. Giải pháp thường là đào tạo thêm, rồi một thời gian sau mọi thứ quay về như cũ, vì một buổi đào tạo không thể dễ dàng thắng được một thói quen đã được lặp lại hàng trăm lần. Nếu mỗi ngày nhân viên vẫn làm theo quy trình cũ, nhận cùng một loại phản hồi và được thưởng cho chính hành vi cũ, thì kỳ vọng một workshop vài tiếng thay đổi họ hoàn toàn là quá lạc quan.

Mình không còn chỉ hỏi hôm nay mình sẽ dạy gì. Mình hỏi: sau buổi học, hành vi nào cần được lặp lại? Rồi hỏi tiếp điều gì sẽ khiến họ nhớ để làm, làm có dễ không, và phần thưởng nào khiến họ muốn tiếp tục. Đó là lúc đào tạo đi từ truyền đạt kiến thức sang thiết kế hành vi.

Mình cũng thích khái niệm thói quen chủ chốt của Duhigg, tức những thói quen nhỏ nhưng kéo theo nhiều thay đổi khác. Một đội ngũ bắt đầu mỗi tuần bằng việc xác định ba ưu tiên quan trọng nhất sẽ gỡ được nhiều vấn đề về phối hợp và tập trung.

Giới hạn của cuốn sách nằm ở chính sự gọn gàng của nó. Duhigg là nhà báo, ông kể chuyện rất hay, nhưng các câu chuyện được chọn để khớp với mô hình và đời thật thường rối hơn một vòng lặp ba bước. Và không phải vấn đề nào của con người cũng là bài toán thói quen. Con người còn có cảm xúc, niềm tin, hoàn cảnh, các mối quan hệ và những động lực rất sâu bên trong. Trong lãnh đạo, nếu chỉ lo thiết kế hành vi mà không quan tâm đến con người, mình rất dễ biến quản trị thành một hệ thống điều khiển. Với mình, thói quen nên là công cụ để giải phóng năng lượng, chứ không phải công cụ để kiểm soát con người.

Trước đây, khi thấy một người làm chưa tốt một việc, mình dễ nghĩ: “Người này thiếu trách nhiệm.” Bây giờ mình hỏi thêm: điều gì trong môi trường đang khiến hành vi này được lặp lại? Có thể quy trình đang khuyến khích họ làm như vậy, hoặc phần thưởng đang nằm sai chỗ. Muốn đổi kết quả, đôi khi mình không cần bắt con người cố gắng hơn, mình cần thay đổi hệ thống tạo ra hành vi.

Một tổ chức, cuối cùng, không được vận hành bằng những điều lãnh đạo nói trong một buổi họp. Nó được vận hành bằng những hành vi lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Sách đáng đọc với người đang muốn thay đổi bản thân, xây dựng đội ngũ hoặc cải thiện cách doanh nghiệp vận hành. Nếu Thay Đổi Tí Hon, Hiệu Quả Bất Ngờ cho thấy thay đổi lớn bắt đầu từ bước nhỏ, thì cuốn này giải thích cơ chế khiến những bước nhỏ ấy thành tự nhiên. Nếu bạn cần một bản hướng dẫn từng bước để dùng ngay, cuốn này thiên về giải thích hơn là chỉ dẫn.

Nếu kết quả hôm nay phần lớn đến từ những gì bạn lặp lại mỗi ngày, thì bạn đang lặp lại điều gì?

Link mua sách